روزگار است . چون قصهء اين كليسا زياد اهميّت دارد ، براى اطلاع مطالعه‌كنندگان مىنگارم كه : در مائه دوم [ ميلادى ] مذهب « عيسوى » در قطعهء جنوبى « جزيرهء برتان » ، كه تابع مملكت « رم » بود ، انتشار يافت . از اين جهت ، رشتهء الفت فيما بين اين ملك و مملكت « رم » ، كه « پاىتخت عيسوى مذهبان » « 1 » بود ، بسته شد . اهل « پيكت » « 2 » و « اسكتلاند » « 3 » كه در ممالك شمالى بودند ، دست از مذهب خود برنداشته ، به همان اعتقاد خويش پاى استوار و ثابت قدمى مىفشردند . تا اوايل مائه پنجم [ ميلادى ] به تدريج اغلب ايالات كوچك « دين مسيحا » را اختيار كردند . تا اواسط مائه پنجم [ ميلادى ] ، وقتى كه اهل « رم » از « برتان » كوچ كرده ، به ملك خود رفتند ، اهل « پيكت » و « اسكتلاند » دست تعدّى و تطاول به سمت « عيسويان » كه در خاك جنوب سكنى داشتند ، دراز كردند . عيسويان ، استمداد از « آنگلوساكن‌ها » كه طايفه [ اى ] « شجاع » و « بهادرى » بودند ، جسته ، اهل « پيكت » و « اسكاتلند » را مغلوب كرده ، از خاك « عيسويان » راندندشان . « آنگلوساكن‌ها » ى مظفر را ، خاك « حاصلخيز » و « زرريز » ى كه مال « عيسويان » بودند ، تطميع كرده ، با اينها از در محاربه درآمده ، از ملك و مأواى خويش محرومشان كردند . بعضى به طرف مغرب فرارى شده و برخى به آب زده [ به ] آن طرف دريا رفتند و جمعى به غلامى و بردگى گرفتار شدند . بسيارى از « برتان » هاى عيسوى مذهب ، به « بطاويه » « 4 » و « گال » « 5 » رفتند . براى اين‌كه در ظلّ عيسويان ملجأ و پناهى پيدا كنند ، بيشتر آن فراريان كه به « بطاويه » رفتند ، پيش رفتند تا امتداد « رود رين » . محال اسفل « 6 » رود ، جزو حكومت « رم » بود . آنجا به « امنيّت »

--> ( 1 ) . منظور : واتيكان . ( 2 ) . پيكت ( Pict ) به مردمان غير سلتى انگليس مىگويند . ( 3 ) . اسكاتلند ( Ecosse ) . ( 4 ) . باتاويا ( Batavia ) ، باتاو ( Bataves ) نام يكى از اقوام قديم ژرمنى است كه در طرف مغرب رود راين و حوالى هلند ساكن بودند و به جسارت و دلاورى معروف بودند . ( 5 ) . گال ( Galles ) يا كلت يا گاليا ، قوم بزرگى بودند كه در زمان‌هاى قديم در فرانسه و حوالى آن زندگى مىكردند و آنها را كلت با چلت هم مىگفتند . گاليا ( Gallia ) يا ( Gaule ) در زبان رومى و يونانى به فرانسه گفته مىشد ، اما اين كشور حتى بلژيك و اراضى كنار راين را هم دربر مىگرفت . ( 6 ) . پايين‌تر .